Konnektoren – düşünceleri birbirine bağla
İki kısa cümle kurabiliyorsun: Ich bin müde. Ich gehe schlafen. Şimdi bu düşünceler arasındaki ilişkiyi göstereceğiz. Neden mi bildiriyorsun, sonuç mu çıkarıyorsun, yoksa bir karşıtlık mı var? Bağlaç seçimi hem anlamı hem fiilin yerini belirler.
1 · Önce anlamı, sonra cümle sırasını seç
Konnektor, kelimeleri veya cümleleri birbirine bağlayan ifadedir. Üç temel grup var. und, aber, denn gibi bağlaçlar ana cümlenin fiil sırasını değiştirmez. weil, obwohl, wenn gibi bağlaçlar yan cümle kurar ve çekimli fiili sona gönderir. deshalb ve trotzdem ise cümlede bir yer kaplar; başta kullanılırsa hemen ardından çekimli fiil gelir.
Ich bin müde und ich gehe schlafen.
Yorgunum ve uyumaya gidiyorum.
Ich gehe schlafen, weil ich müde bin.
Yorgun olduğum için uyumaya gidiyorum.
Ich bin müde, deshalb gehe ich schlafen.
Yorgunum, bu yüzden uyumaya gidiyorum.
2 · und, oder, aber, denn, sondern
und ekleme, oder seçenek, aber karşıtlık, denn neden bildirir. sondern ise önceki olumsuz bilgiyi düzeltir; çoğu zaman nicht veya kein sonrasında gelir. Bu bağlaçları cümlenin dışında bir bağlantı noktası gibi düşün: sonraki ana cümlede fiil yine ikinci öğedir.
Ich trinke Tee oder ich trinke Wasser.
Çay içerim ya da su içerim.
Ich bleibe zu Hause, denn ich bin krank.
Evde kalıyorum çünkü hastayım.
Das ist kein Fehler, sondern eine Ausnahme.
Bu bir hata değil, bir istisna.
3 · weil ile neden, deshalb ile sonuç
weil ve da bir nedeni yan cümlede açıklar. deshalb, deswegen ve darum önce verilen bir nedenin sonucunu başlatabilir. Başta deshalb varsa özneyi otomatik olarak arkasına koyma: deshalb bleibe ich. Fiilin ikinci öğe kuralını koru. weil yan cümlesi başta olursa bütün yan cümle ilk öğe sayılır; virgülden sonra ana cümlenin fiili gelir.
Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin.
Hasta olduğum için evde kalıyorum.
Weil ich krank bin, bleibe ich zu Hause.
Hasta olduğum için evde kalıyorum.
Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause.
Hastayım, bu yüzden evde kalıyorum.
4 · obwohl ve trotzdem: beklenene ters sonuç
obwohl “-mesine rağmen” anlamında yan cümle kurar. trotzdem ve dennoch ise “buna rağmen” anlamıyla ana cümle içinde kullanılır. Yağmur yağıyorsa evde kalmak beklenebilir; dışarı çıkmak bu beklentiye ters sonuçtur. aber daha genel bir karşıtlık kurar.
Obwohl es regnet, gehen wir spazieren.
Yağmur yağmasına rağmen yürüyüşe çıkıyoruz.
Es regnet, trotzdem gehen wir spazieren.
Yağmur yağıyor, buna rağmen yürüyüşe çıkıyoruz.
5 · wenn, falls, dass ve ob farklı soruları cevaplar
wenn koşul veya zaman bildirir; falls özellikle olası bir koşulu vurgular. dass bir düşüncenin, bilginin ya da sözün içeriğini aktarır. ob dolaylı evet-hayır sorusu kurar ve “olup olmadığını” demektir. Türkçede benzer duyulsalar da görevlerini ayır.
Wenn ich Zeit habe, komme ich mit.
Vaktim olursa ben de gelirim.
Ich weiß, dass der Kurs beginnt.
Kursun başladığını biliyorum.
Ich weiß nicht, ob der Kurs heute beginnt.
Kursun bugün başlayıp başlamadığını bilmiyorum.
6 · Zaman bağlaçlarıyla olayları sırala
Geçmişte tek bir olay veya tek bir dönem için als kullan: Als ich ein Kind war. Tekrarlanan durumlarda ve şimdiki/gelecek zaman ilişkilerinde wenn kullan. bevor “-meden önce”, nachdem “-dikten sonra”, während “-iken”, bis “-e kadar”, seitdem “-den beri”, sobald “olur olmaz” anlamı verir. Geçmişte önce biten olayı nachdem ile Plusquamperfekt kullanarak belirginleştirebilirsin.
Als ich ein Kind war, wohnte ich in Ankara.
Çocukken Ankara’da yaşıyordum.
Wenn ich Ferien hatte, besuchte ich meine Oma.
Ne zaman tatilim olsa büyükannemi ziyaret ederdim.
Nachdem wir gegessen hatten, gingen wir spazieren.
Yemek yedikten sonra yürüyüşe çıktık.
Ich warte, bis du fertig bist.
Sen hazır olana kadar bekliyorum.
7 · Amaç, sonuç ve yöntem aynı şey değildir
damit ve um … zu amaç bildirir: hangi hedef için? Aynı eylemi yapan kişi söz konusuysa um … zu kullanılabilir. Farklı özneler için damit gerekir. sodass gerçekleşen sonucu anlatır. indem ve dadurch, dass yöntemi, yani bir işin nasıl yapıldığını açıklar.
Ich lerne, um die Prüfung zu bestehen.
Sınavı geçmek için çalışıyorum.
Ich spreche langsam, damit alle mich verstehen.
Herkes beni anlasın diye yavaş konuşuyorum.
Er sprach sehr leise, sodass ich ihn nicht verstand.
Çok kısık sesle konuştu, bu yüzden onu anlamadım.
Du lernst Wörter, indem du sie in Sätzen benutzt.
Kelimeleri cümlelerde kullanarak öğrenirsin.
8 · İki parçalı bağlaçları bir bütün olarak öğren
sowohl … als auch ve nicht nur … sondern auch iki olumlu unsuru bağlar. weder … noch “ne … ne de”, entweder … oder “ya … ya da” anlamındadır. zwar … aber bir bilgiyi kabul edip karşıt yönünü gösterir. einerseits … andererseits iki açıdan değerlendirme yapar. Bağladığın parçalar aynı türde olsun: iki isim, iki fiil veya iki cümle.
| Kalıp | Temel ilişki |
|---|---|
| sowohl … als auch | İkisi de |
| nicht nur … sondern auch | İlkine ek olarak ikincisi de |
| weder … noch | İkisi de değil |
| entweder … oder | İki seçenekten biri |
| zwar … aber | Kabul + karşıt yön |
Sie spricht sowohl Deutsch als auch Türkisch.
Hem Almanca hem Türkçe konuşuyor.
Ich trinke weder Kaffee noch Tee.
Ne kahve ne de çay içiyorum.
Der Kurs ist zwar intensiv, aber sehr hilfreich.
Kurs yoğun olsa da çok yararlı.
9 · je … desto: birlikte değişen iki özellik
Her iki tarafta karşılaştırma biçimi gerekir: mehr, besser, schneller gibi. je ile başlayan yan cümlede çekimli fiil sona gider. desto/umso ile başlayan karşılaştırma grubu ana cümlenin ilk öğesi olur; ardından çekimli fiil gelir. Burada sabit bir sayı değil, “ne kadar … o kadar …” ilişkisi anlatılır.
Je mehr ich übe, desto sicherer spreche ich.
Ne kadar çok pratik yaparsam o kadar güvenli konuşurum.
Je früher wir losfahren, desto schneller kommen wir an.
Ne kadar erken yola çıkarsak o kadar çabuk varırız.
10 · Virgül ve dönüşüm kontrolü
Yan cümleyi ana cümleden virgülle ayır. aber, denn ve sondern ile bağlanan cümlelerde de virgül kullanılır. İsimleri bağlayan sowohl … als auch, weder … noch ve entweder … oder arasında normalde virgül olmaz. Edatlı bir ifadeyi fiilli yan cümleye çevirirken özne ve fiil eklemeyi unutma: trotz des Regens → obwohl es regnet.
Trotz des Regens gehen wir spazieren.
Yağmura rağmen yürüyüşe çıkıyoruz.
Obwohl es regnet, gehen wir spazieren.
Yağmur yağmasına rağmen yürüyüşe çıkıyoruz.
Vor dem Essen wasche ich mir die Hände.
Yemekten önce ellerimi yıkarım.
Bevor ich esse, wasche ich mir die Hände.
Yemek yemeden önce ellerimi yıkarım.
Kısa tekrar
- Önce anlam ilişkisini, sonra bağlayıcının grubunu seç.
- weil/obwohl: fiil sonda; deshalb/trotzdem başta: hemen sonra fiil.
- İki parçalı bağlaçları ve virgülleri bütün kalıp içinde kontrol et.
Kendini kontrol et: Ich bin krank, deshalb ___ ich zu Hause. (bleiben)
bleibe
deshalb ilk öğedir; çekimli fiil bleibe hemen ardından, özne ich onun ardından gelir.
Konuyu alıştırmalarla pekiştir
Örnekleri anladıysan kısa sorularla devam et. Yanlış yaptığında cevap açıklamasını okuyup bu anlatıma dönebilirsin.
Konnektoren – düşünceleri birbirine bağla alıştırmaları →Sık sorulan sorular
denn ve weil aynı sırayı mı kullanır?
Hayır. denn sonrasında ana cümle sırası korunur: denn ich bin müde. weil çekimli fiili sona gönderir: weil ich müde bin.
trotzdem ich bin müde doğru mu?
Bu sırayla değil. Başta trotzdem varsa çekimli fiil hemen sonra gelir: Trotzdem bin ich müde. obwohl kullanırsan: obwohl ich müde bin.
ob ile wenn nasıl ayrılır?
ob bilinmeyen evet-hayır sorusunu aktarır: Ich weiß nicht, ob er kommt. wenn bir koşul veya zaman ilişkisi kurar: Wenn er kommt, essen wir.
Benzer ve bağlantılı konular
Soru ve yorumlar
Konuda takıldığın yeri veya öğrenme deneyimini paylaşabilirsin. Yorumlar incelemeden sonra yayımlanır; e-posta adresin gösterilmez.
Öğrenci yorumları