Satzstellung – uzun cümleleri düzenle
Kelimeleri ve fiil çekimini bilmek her zaman doğru cümle kurmaya yetmez. B1’de aynı cümlenin içine zaman, neden, araç, nesneler ve yan cümleler girer. Önce fiilin yerini sağlamlaştıracağız; ardından diğer parçaları anlamı koruyarak yerleştireceğiz.
1 · İkinci kelime değil, ikinci öğe
Düz ana cümlede çekimli fiil ikinci öğededir. Am Montag veya nach dem Unterricht birden fazla kelimeden oluşsa da tek öğe sayılır. Başta özne olmak zorunda değildir. Zamanı başa alırsan özne çoğunlukla çekimli fiilden sonra gelir.
Ich lerne heute Deutsch.
Bugün Almanca çalışıyorum.
Heute lerne ich Deutsch.
Bugün Almanca çalışıyorum.
Nach dem Unterricht gehe ich nach Hause.
Dersten sonra eve gidiyorum.
2 · Cümle parantezini kur
Ana cümlede fiil grubu iki parçaya ayrılabilir. Çekimli fiil ikinci öğede, mastar veya Partizip II sonda kalır. Ayrılabilen fiilin ön eki de sona gider. Aradaki bölüme diğer bilgiler yerleşir. Passivde ve Konjunktiv II’de de benzer parantez oluşur.
Ich muss heute lange arbeiten.
Bugün uzun süre çalışmak zorundayım.
Ich habe gestern lange gearbeitet.
Dün uzun süre çalıştım.
Ich rufe dich morgen an.
Seni yarın arayacağım.
Das Formular muss heute ausgefüllt werden.
Form bugün doldurulmalı.
3 · İsim ve zamir nesnelerini ayır
İki nesne de isimse tarafsız temel sıra çoğunlukla Dativ + Akkusativ olur: meiner Schwester das Buch. Bir nesne vurgusuz kişi zamiriyse genellikle isimden önce gelir. İki nesne de vurgusuz kişi zamiriyse Akkusativ önce gelir: es ihr. Vurgu ve bağlam bazı sıraları değiştirebilir; burada temel örüntüyü çalışıyoruz.
| Nesne türü | Temel sıra | Örnek |
|---|---|---|
| İki isim | Dativ + Akkusativ | meiner Schwester das Buch |
| Zamir + isim | Zamir önce | ihr das Buch / es meiner Schwester |
| İki kişi zamiri | Akkusativ + Dativ | es ihr |
Ich gebe meiner Schwester das Buch.
Kitabı kız kardeşime veriyorum.
Ich gebe ihr das Buch.
Kitabı ona veriyorum.
Ich gebe es meiner Schwester.
Onu kız kardeşime veriyorum.
Ich gebe es ihr.
Onu ona veriyorum.
4 · TeKaMoLo bir temel düzen önerisidir
Zaman: ne zaman? Neden: niçin? Tarz/araç: nasıl veya neyle? Yer/hedef: nerede veya nereye? Birden çok ek bilgiyi tarafsız biçimde dizerken TeKaMoLo yardımcı olur. Bu bütün cümleler için değişmez bir kural değildir; vurgu, bilinen/yeni bilgi ve fiilin zorunlu tamamlayıcıları sıralamayı etkiler. Her cümlede dört grup da bulunmaz.
Ich fahre morgen mit dem Bus zur Arbeit.
Yarın işe otobüsle gidiyorum.
Sie geht heute wegen des Streiks zu Fuß zur Arbeit.
Bugün grev nedeniyle işe yürüyerek gidiyor.
5 · nicht ile neyi reddettiğini göster
Bir öğeyi özellikle reddedip karşıtını söylemek istiyorsan nicht o öğenin hemen önüne gelir: nicht morgen, sondern heute. Bütün eylemi reddeden nicht için yer, fiil yapısına ve tamamlayıcılara bağlıdır: Ich komme nicht; Ich kann nicht kommen; Ich habe nicht gearbeitet. Artikelsiz veya ein ile gelen birçok isim grubunun olumsuzu kein olur: Ich habe kein Auto.
Ich fahre nicht morgen, sondern heute.
Yarın değil, bugün gidiyorum.
Wir fahren nicht mit dem Bus, sondern mit dem Zug.
Otobüsle değil, trenle gidiyoruz.
Ich kann heute nicht kommen.
Bugün gelemiyorum.
Ich habe kein Auto.
Arabam yok.
6 · Soru türü fiilin başlangıç yerini değiştirir
Evet/hayır sorusunda çekimli fiil başa gelir: Hast du Zeit? W-sorusunda soru kelimesi veya grubu ilk öğedir; çekimli fiil hemen ardından gelir: Mit wem sprichst du? Fiil grubunun diğer parçası yine sonda kalır. Dolaylı sorular ise ana soru sırasını değil yan cümle sırasını kullanır.
Kannst du morgen kommen?
Yarın gelebilir misin?
Wann kannst du kommen?
Ne zaman gelebilirsin?
Ich weiß nicht, wann du kommen kannst.
Ne zaman gelebileceğini bilmiyorum.
7 · Yan cümlede çekimli fiili sona taşı
weil, dass, wenn, obwohl gibi bağlaçlardan sonra çekimli fiil sonda yer alır. Perfektte gelernt habe, modalla lernen muss gibi bir grup oluşur. Ayrılabilen fiil yan cümlede birleşir: weil ich früh aufstehe. Önce özneyi ve çekimli fiili bul, sonra grubun yerini kontrol et.
Ich bleibe hier, weil ich Zeit habe.
Vaktim olduğu için burada kalıyorum.
Sie sagt, dass sie viel gelernt hat.
Çok çalıştığını söylüyor.
Er fragt, ob ich helfen kann.
Yardım edip edemeyeceğimi soruyor.
8 · Yan cümle baştaysa bütününü ilk öğe say
Weil ich krank bin, bleibe ich zu Hause örneğinde ilk öğe bütün yan cümledir. Bu nedenle ana cümlenin çekimli fiili virgülden hemen sonra gelir. Virgülden sonra otomatik olarak özneyi yazma. İki fiili ayrı kontrol et: bin yan cümlenin sonunda, bleibe ana cümlenin başlangıcındadır.
Wenn du Zeit hast, gehen wir spazieren.
Vaktin varsa yürüyüşe çıkarız.
Nachdem wir gegessen hatten, gingen wir nach Hause.
Yemek yedikten sonra eve gittik.
9 · Yazmadan önce kısa kontrol yap
Cümle türünü belirle: ana cümle, doğrudan soru veya yan cümle mi? Çekimli fiilin yerini seç. Sonda ikinci bir fiil parçası olup olmadığına bak. Nesnelerin isim/zamir türünü ve nicht ile reddettiğin bilgiyi kontrol et. Son olarak zorunlu virgülleri ekle. TeKaMoLo gibi önerileri fiil sırası kuralıyla aynı kesinlikte düşünme.
Heute habe ich es ihr gegeben.
Bugün onu ona verdim.
Weil ich morgen arbeiten muss, kann ich heute nicht lange bleiben.
Yarın çalışmam gerektiği için bugün uzun süre kalamam.
Kısa tekrar
- Ana cümlede çekimli fiil ikinci öğede; fiil grubunun devamı sonda.
- İki vurgusuz nesne zamirinde temel sıra Akkusativ + Dativ.
- Yan cümlede fiil sonda; baştaki yan cümleden sonra ana fiil gelir.
Kendini kontrol et: Heute ___ ich es ihr ___. (geben, Perfekt)
habe … gegeben
Heute ilk öğedir; çekimli habe ikinci öğeye, Partizip II gegeben sona gelir.
Konuyu alıştırmalarla pekiştir
Örnekleri anladıysan kısa sorularla devam et. Yanlış yaptığında cevap açıklamasını okuyup bu anlatıma dönebilirsin.
Satzstellung – uzun cümleleri düzenle alıştırmaları →Sık sorulan sorular
Fiil her zaman ikinci kelime mi?
Hayır, ikinci öğedir. Nach dem Unterricht üç kelime olsa da tek öğe sayılır: Nach dem Unterricht gehe ich nach Hause.
TeKaMoLo dışındaki bütün sıralar yanlış mı?
Hayır. Bu tarafsız bir temel örüntüdür. Vurgu, bağlam ve fiilin tamamlayıcıları farklı sıralara izin verebilir. Alıştırmalarda özellikle istenen sırayı uygula.
Dativ nesne her zaman önce mi gelir?
Hayır. İki isimde çoğunlukla Dativ önce gelir. İki vurgusuz kişi zamirinde ise Akkusativ önce gelir: Ich gebe es ihr.
Benzer ve bağlantılı konular
Soru ve yorumlar
Konuda takıldığın yeri veya öğrenme deneyimini paylaşabilirsin. Yorumlar incelemeden sonra yayımlanır; e-posta adresin gösterilmez.
Öğrenci yorumları