Konjunktiv I – dolaylı anlatım ve haber dili
Gazetede “Der Minister sagte, er sei zufrieden.” gibi bir cümle okuduğunda sei biçimi sana yabancı gelebilir. Bu, Konjunktiv I’dir: başka birinin sözünü kendi yorumunu katmadan aktarmak için kullanılır. Türkçedeki “memnunmuş, memnun olduğunu söyledi” anlatımına benzer. Bu derste önce biçimleri, sonra zamanları, soruları ve tipik hataları adım adım göreceğiz.
1 · Dolaylı anlatım: başkasının sözünü aktar
Doğrudan anlatımda kişinin sözünü tırnak içinde aynen yazarsın: Anna sagt: „Ich bin krank.“ Dolaylı anlatımda sözü kendi cümlenle aktarırsın: Anna sagt, sie sei krank. Böylece “bunu ben söylemiyorum, Anna söylüyor” demiş olursun.
Konjunktiv I en çok haberlerde, raporlarda, tutanaklarda ve resmî yazılarda görülür. Günlük konuşmada Almanlar bunun yerine çoğu zaman normal biçimi (Indikativ) kullanır: Anna sagt, dass sie krank ist. B2 sınavlarının okuma ve yazma bölümlerinde ise Konjunktiv I’i tanıman ve kullanabilmen beklenir.
Dolaylı anlatımda zamir de değişir: Anna kendisi için ich der, sen onun sözünü aktarırken sie dersin. Bu adımı unutmamak ilk kuraldır.
Anna sagt: „Ich bin krank.“
Anna “Hastayım.” diyor.
Doğrudan anlatım: söz tırnak içinde, normal biçim.Anna sagt, sie sei krank.
Anna hasta olduğunu söylüyor. / Anna hastaymış.
Dolaylı anlatım: ich → sie, bin → sei.Der Sprecher erklärte, die Firma plane keine Entlassungen.
Sözcü, şirketin işten çıkarma planlamadığını açıkladı.
Haber dili: plant yerine plane.2 · Şimdiki zaman biçimleri: kök + -e
Konjunktiv I’in şimdiki zamanını kurmak kolaydır: mastarın sonundaki -en’i at, köke -e ekle, sonra kişi eklerini getir. kommen → komm- → er komme. haben → hab- → er habe. Düzensiz fiillerde de kural aynıdır ve kök sesli harfi değişmez: er fährt değil er fahre, er weiß değil er wisse, er kann değil er könne.
Pratikte en çok er / sie / es biçimini kullanırsın, çünkü haberlerde genellikle üçüncü bir kişinin sözü aktarılır. Bu biçim her zaman -e ile biter ve normal biçimdeki -t ekini almaz: er kommt → er komme, sie arbeitet → sie arbeite.
Tabloda (=) işareti, biçimin normal şimdiki zamanla (Indikativ) aynı olduğunu gösterir. Bu kutular bir sonraki bölümde önemli olacak.
| Özne | kommen | haben | können | wissen |
|---|---|---|---|---|
| ich | komme (=) | habe (=) | könne | wisse |
| du | kommest | habest | könnest | wissest |
| er / sie / es | komme | habe | könne | wisse |
| wir | kommen (=) | haben (=) | können (=) | wissen (=) |
| ihr | kommet | habet | könnet | wisset |
| sie / Sie | kommen (=) | haben (=) | können (=) | wissen (=) |
Der Trainer sagt, die Mannschaft spiele heute besser.
Antrenör takımın bugün daha iyi oynadığını söylüyor.
spielt → spieleLaut Polizei fahre der Fahrer seit zehn Jahren unfallfrei.
Polise göre sürücü on yıldır kazasız araç kullanıyormuş.
fährt → fahre: Umlaut yok.Die Ärztin meint, der Patient wisse noch nichts von dem Ergebnis.
Doktor, hastanın sonuçtan henüz haberi olmadığını düşünüyor.
weiß → wisse3 · sein ve yedek biçim kuralı
sein tek düzensiz fiildir ve en sık kullanılandır: ich sei, du seist, er sei, wir seien, ihr seiet, sie seien. sei biçimi hiçbir zaman normal biçimle karışmaz; bu yüzden haberlerde çok görürsün.
Önemli kural: Konjunktiv I biçimi normal biçimle aynıysa okuyucu bunun aktarma olduğunu anlayamaz. O zaman Konjunktiv II kullanılır. Die Kinder sagen, sie haben Hunger cümlesinde haben normal biçime de benzer; bu yüzden sie hätten Hunger yazılır.
Konjunktiv II de normal geçmiş zamanla aynıysa (düzenli fiillerde sie arbeiteten gibi) würde + mastar kullanılır: sie würden arbeiten. Kısaca sıra şöyledir: önce Konjunktiv I, aynıysa Konjunktiv II, o da aynıysa würde + mastar.
| Normal biçim | Konjunktiv I | Normal biçimle aynı mı? | Aktarmada kullan |
|---|---|---|---|
| er ist | er sei | Hayır | er sei |
| er hat | er habe | Hayır | er habe |
| sie haben | sie haben | Evet | sie hätten |
| wir kommen | wir kommen | Evet | wir kämen |
| sie arbeiten | sie arbeiten | Evet (arbeiteten de aynı) | sie würden arbeiten |
Der Direktor sagt, die Schüler seien sehr motiviert.
Müdür öğrencilerin çok istekli olduğunu söylüyor.
sind → seien: sein’da yedek biçime gerek yok.Die Gäste sagen, sie hätten keine Zeit.
Misafirler vakitleri olmadığını söylüyor.
sie haben = normal biçim → hätten.Die Mitarbeiter berichten, sie würden zu viel arbeiten.
Çalışanlar çok fazla çalıştıklarını anlatıyor.
arbeiten → arbeiteten de normal geçmişle aynı → würden arbeiten.4 · Modal fiiller: er könne, er müsse
Modal fiillerde de kök + -e kuralı geçerlidir ve Umlaut korunur, çünkü kök mastardan alınır: können → er könne, müssen → er müsse, dürfen → er dürfe, sollen → er solle, wollen → er wolle, mögen → er möge.
Cümlenin geri kalanı değişmez: ana fiil mastar olarak sonda kalır. dass kullanırsan modal fiil en sona gider: …, dass er nicht kommen könne.
Çoğul öznelerde (wir, sie) modal fiil de normal biçimle aynıdır. Bu durumda yine Konjunktiv II’ye geçersin: sie können → sie könnten.
Der Kollege sagt, er könne morgen nicht kommen.
İş arkadaşı yarın gelemeyeceğini söylüyor.
kann → könneDie Behörde teilt mit, jeder Antrag müsse online gestellt werden.
Kurum, her başvurunun internet üzerinden yapılması gerektiğini bildiriyor.
muss → müsseDie Eltern sagen, die Kinder könnten allein nach Hause gehen.
Anne baba çocukların eve yalnız gidebileceğini söylüyor.
sie können = normal biçim → könnten.5 · Gelecek ve tahmin: werde + mastar
Gelecekle ilgili bir sözü aktarırken werden fiilinin Konjunktiv I biçimini kullanırsın: er werde, sie werde. Ana fiil mastar olarak cümlenin sonuna gider: Er sagt, er werde pünktlich sein.
Çoğulda sie werden normal biçimle aynıdır; bu yüzden würden kullanılır: Die Experten erwarten, die Preise würden steigen.
Şimdiki zaman biçimi de gelecek anlamı taşıyabilir, özellikle bir zaman ifadesi varsa: Er sagt, er komme morgen. werde + mastar ise planı veya tahmini daha açık gösterir.
Die Firma kündigt an, sie werde im Herbst eine neue App veröffentlichen.
Şirket sonbaharda yeni bir uygulama yayımlayacağını duyuruyor.
wird veröffentlichen → werde veröffentlichenDer Wetterdienst meldet, es werde am Wochenende regnen.
Meteoroloji hafta sonu yağmur yağacağını bildiriyor.
Die Forscher glauben, die Ergebnisse würden die Diskussion verändern.
Araştırmacılar sonuçların tartışmayı değiştireceğine inanıyor.
sie werden = normal biçim → würden.6 · Geçmiş: habe / sei + Partizip II
Konjunktiv I’de geçmiş için tek bir biçim vardır. Doğrudan anlatımda Präteritum, Perfekt veya Plusquamperfekt olsun, dolaylı anlatımda hepsi habe/sei + Partizip II olur. Perfekt’te hangi yardımcı fiil kullanılıyorsa burada da o kullanılır: gearbeitet → habe, gefahren → sei.
Çoğulda habe yerine yine hätten gelir, çünkü sie haben normal biçimle aynıdır: Die Zeugen sagen, sie hätten nichts gesehen. sei ise çoğulda seien olur ve değişmeden kalır: Sie sagen, sie seien früh gegangen.
Geçmişte modal fiil varsa yapı habe + mastar + modal fiil mastarıdır: Er sagt, er habe länger arbeiten müssen. Bu yapı B2’de daha çok yazılı metinlerde görülür.
Der Zeuge sagte, er habe den Unfall nicht gesehen.
Tanık kazayı görmediğini söyledi.
hat gesehen / sah → habe gesehenDie Studentin erzählte, sie sei erst um Mitternacht angekommen.
Öğrenci gece yarısı vardığını anlattı.
ankommen Perfekt’te sein alır → sei angekommen.Die Nachbarn behaupten, sie hätten nichts gehört.
Komşular hiçbir şey duymadıklarını iddia ediyor.
sie haben gehört → hätten gehört7 · Dolaylı sorular ve dolaylı rica
Evet/hayır sorusunu ob ile, W-sorusunu soru kelimesiyle aktarırsın. Her iki durumda da yan cümle kurulur ve çekimli fiil sona gider: Er fragt, ob ich Zeit habe. Sie wollte wissen, wann der Zug ankomme.
Emir ve ricalar sollen veya mögen ile aktarılır. sollen bir talimat veya görevi, mögen daha kibar bir ricayı gösterir: „Warten Sie hier!“ → Er sagt, ich solle hier warten. „Bitte seien Sie leise!“ → Sie bat, man möge leise sein.
Dolaylı sorularda soru işareti kullanılmaz; cümle nokta ile biter, çünkü artık soru sormuyor, bir soruyu anlatıyorsun.
Die Lehrerin fragte, ob alle die Hausaufgaben gemacht hätten.
Öğretmen herkesin ödevini yapıp yapmadığını sordu.
alle haben → hätten; fiil sonda.Der Kunde wollte wissen, wie lange die Reparatur dauere.
Müşteri tamirin ne kadar süreceğini öğrenmek istedi.
W-sorusu: wie lange … dauere.Der Arzt sagte, ich solle mich ein paar Tage ausruhen.
Doktor birkaç gün dinlenmem gerektiğini söyledi.
Emir → solle + mastar8 · Zamir, zaman ifadesi ve fiil sırası
Sözü aktarırken bakış açısı değişir. Zamirler aktaran kişiye göre değişir: ich → er/sie, wir → sie, mein → sein/ihr. Söz başka bir günde aktarılıyorsa zaman ve yer ifadeleri de değişebilir: heute → an diesem Tag, morgen → am nächsten Tag, hier → dort.
dass ile veya dass olmadan aktarabilirsin. dass varsa çekimli fiil sona gider: Er sagt, dass er krank sei. dass yoksa cümle ana cümle sırasını korur ve fiil ikinci sırada kalır: Er sagt, er sei krank. İki sırayı karıştırmak en sık yapılan hatalardandır.
Haber metinlerinde aktaran fiil değişir: sagen, erklären, berichten, behaupten, betonen, mitteilen. Laut + Dativ veya zufolge ile kaynak da verilebilir: Laut dem Bericht sei die Zahl gestiegen.
„Ich bin heute müde.“ → Er sagte, er sei an diesem Tag müde.
“Bugün yorgunum.” → O gün yorgun olduğunu söyledi.
ich → er, heute → an diesem TagSie betont, dass das Projekt pünktlich fertig sei.
Projenin zamanında hazır olduğunu vurguluyor.
dass → fiil sonda.Sie betont, das Projekt sei pünktlich fertig.
Projenin zamanında hazır olduğunu vurguluyor.
dass yok → fiil ikinci sırada.9 · Hata kontrolü: Türk öğrencilerin sık yaptığı hatalar
Hata 1: Normal biçimi bırakmak. Er sagt, er hat keine Zeit konuşmada duyulabilir; ama haber ve sınav metninde er habe keine Zeit beklenir.
Hata 2: Kök sesli harfini değiştirmek. er fährt, er nimmt, er weiß biçimlerini aynen almak yanlıştır; Konjunktiv I mastardan kurulur: er fahre, er nehme, er wisse.
Hata 3: Çoğulda yedek biçimi unutmak. Die Schüler sagen, sie haben Fragen aktarma olduğunu göstermez; sie hätten Fragen yaz.
Hata 4: dass ile fiil sırasını karıştırmak. Er sagt, dass er sei krank yanlıştır. Ya dass er krank sei ya da er sei krank yaz.
Hata 5: Türkçedeki “-mış” gibi her cümleye Konjunktiv I eklemek. Kendi bildiğin bir gerçeği anlatırken normal biçimi kullan; Konjunktiv I yalnızca başkasının sözünü aktarır.
Falsch: Er sagt, dass er sei müde. → Richtig: Er sagt, dass er müde sei.
Yorgun olduğunu söylüyor.
dass varsa fiil sonda.Falsch: Sie sagt, sie weiß es nicht. → Richtig: Sie sagt, sie wisse es nicht.
Bilmediğini söylüyor.
weiß → wisseFalsch: Sie sagen, sie haben gewonnen. → Richtig: Sie sagen, sie hätten gewonnen.
Kazandıklarını söylüyorlar.
sie haben = normal biçim → hättenKısa tekrar
- Konjunktiv I başkasının sözünü tarafsız aktarır; en çok haber ve resmî metinlerde kullanılır.
- Şimdiki zaman: mastar kökü + -e (er komme, er habe, er könne); sein: er sei, sie seien.
- Biçim normal biçimle aynıysa Konjunktiv II (sie hätten), o da aynıysa würde + mastar kullanılır.
- Gelecek: er werde + mastar. Geçmiş: er habe / sei + Partizip II.
- Sorular ob veya soru kelimesiyle, ricalar solle / möge ile aktarılır; dass varsa fiil sona gider.
Kendini kontrol et: Die Studierenden erklärten, sie ___ keine Zeit für das Projekt. (haben)
hätten
Özne sie (çoğul). Konjunktiv I biçimi sie haben normal biçimle aynı olduğu için aktarmayı göstermek için Konjunktiv II hätten kullanılır.
Konuyu alıştırmalarla pekiştir
Örnekleri anladıysan kısa sorularla devam et. Yanlış yaptığında cevap açıklamasını okuyup bu anlatıma dönebilirsin.
Konjunktiv I – dolaylı anlatım ve haber dili alıştırmaları →Sık sorulan sorular
Konjunktiv I’i konuşurken de kullanmam gerekiyor mu?
Hayır, günlük konuşmada Almanlar çoğu zaman normal biçimi veya Konjunktiv II’yi kullanır: Er hat gesagt, dass er keine Zeit hat. Konjunktiv I’i haberlerde, raporlarda, resmî yazılarda ve B2 sınavlarının yazılı bölümlerinde tanıman ve kullanman beklenir.
Dolaylı anlatımda dass kullanmak zorunlu mu?
Hayır. İki sıra da doğrudur: Er sagt, dass er krank sei (fiil sonda) veya Er sagt, er sei krank (fiil ikinci sırada). Sadece iki sırayı aynı cümlede karıştırmamalısın.
Konjunktiv I ile Konjunktiv II arasındaki fark ne?
Konjunktiv I sözü aktarır ve konuşan kişinin görüşünü göstermez: Er sagt, er sei krank. Konjunktiv II varsayım ve kibarlık içindir: Wenn ich Zeit hätte, … Dolaylı anlatımda Konjunktiv II yalnızca Konjunktiv I normal biçimle aynı olduğunda yedek olarak kullanılır: sie hätten.
Benzer ve bağlantılı konular
Soru ve yorumlar
Konuda takıldığın yeri veya öğrenme deneyimini paylaşabilirsin. Yorumlar incelemeden sonra yayımlanır; e-posta adresin gösterilmez.
Öğrenci yorumları