Passiv mit Modalverben – müssen, können, dürfen ile edilgen
B1’de Passiv’i öğrendin: Das Auto wird repariert. B2’de buna bir modal fiil ekliyoruz: Das Auto muss repariert werden (“araba tamir edilmeli”). Talimatlarda, kurallarda, raporlarda ve resmî metinlerde bu yapıyı sık görürsün. Önce şimdiki zamanı, sonra geçmiş zamanları ve sık yapılan hataları adım adım çalışacağız.
1 · Temel kalıp: Modal fiil + Partizip II + werden
Modal fiil (müssen, können, dürfen, sollen, wollen) cümlenin ikinci yerinde çekilir. Sona iki kelime gider: önce ana fiilin Partizip II’si, sonra mastar hâlindeki werden: Das Formular muss ausgefüllt werden.
Burada werden çekilmez, çünkü cümlede zaten çekimli bir fiil (muss) vardır. Edilgen anlamı “Partizip II + werden” ikilisi taşır. Bu ikiliye Passiv mastarı (Infinitiv Passiv) denir: ausgefüllt werden = doldurulmak.
Özne, işi yapan kişi değil, işten etkilenen şeydir: das Formular. Modal fiil özneye göre çekilir: Das Formular muss … / Die Formulare müssen …
Das Formular muss bis Freitag ausgefüllt werden.
Formun cumaya kadar doldurulması gerekiyor.
muss + ausgefüllt werdenDie Fenster können geöffnet werden.
Pencereler açılabilir.
Özne çoğul → können.In diesem Raum darf nicht gegessen werden.
Bu odada yemek yenmesine izin yok.
2 · Hangi modal fiil, hangi anlam?
Modal fiil cümleye anlam katar; Passiv kalıbı aynı kalır. müssen bir zorunluluk, können bir olasılık, dürfen bir izin veya (nicht ile) yasak, sollen bir talimat ya da öneri bildirir.
nicht müssen ile nicht dürfen farkına dikkat et: Das muss nicht gemacht werden = yapılması gerekmez (yapılabilir). Das darf nicht gemacht werden = yapılması yasak.
Tabloda aynı fiil (bezahlen) dört modal fiille gösteriliyor. Değişen tek şey modal fiil ve anlamdır.
| Modal fiil | Passiv cümlesi | Anlam |
|---|---|---|
| müssen | Die Rechnung muss bezahlt werden. | zorunlu |
| können | Die Rechnung kann bezahlt werden. | mümkün |
| dürfen | Die Rechnung darf bar bezahlt werden. | izinli |
| sollen | Die Rechnung soll bis Montag bezahlt werden. | talimat, beklenti |
Die Rechnung muss sofort bezahlt werden.
Faturanın hemen ödenmesi gerekiyor.
Die Rechnung kann auch online bezahlt werden.
Fatura internetten de ödenebilir.
Die Rechnung muss nicht sofort bezahlt werden.
Faturanın hemen ödenmesi gerekmiyor.
nicht müssen = gerek yok3 · Aktif cümleyi Passiv’e çevir
Adım adım düşün: (1) Aktif cümledeki Akkusativ nesne Passiv’de özne olur (den Antrag → der Antrag). (2) Modal fiil yeni özneye göre çekilir. (3) Ana fiil Partizip II olur ve werden ile sona gider.
İşi yapan kişi önemliyse von + Dativ ile eklenir: von der Ärztin. Bir araç veya sebep söz konusuysa daha çok durch + Akkusativ kullanılır: durch den Sturm. Çoğu Passiv cümlesinde işi yapan kişi hiç söylenmez.
Aktif cümledeki man Passiv’de tamamen kaybolur: Man muss den Antrag stellen → Der Antrag muss gestellt werden.
Man muss den Antrag online stellen. → Der Antrag muss online gestellt werden.
Başvurunun internetten yapılması gerekiyor.
den Antrag → der AntragDie Ärztin muss die Patienten informieren. → Die Patienten müssen von der Ärztin informiert werden.
Hastaların doktor tarafından bilgilendirilmesi gerekiyor.
Özne çoğul → müssen; von + DativDie Straße kann durch den Schnee blockiert werden.
Yol kar yüzünden kapanabilir.
durch: sebep4 · Dativ fiilleri ve öznesiz Passiv
helfen, danken, antworten, gratulieren gibi fiiller Dativ alır. Passiv’de bu Dativ değişmez ve özne olmaz: Man muss den Kunden helfen → Den Kunden muss geholfen werden. Cümlenin öznesi olmadığı için modal fiil her zaman tekil (3. kişi) kalır.
Nesnesi olmayan fiillerde de (arbeiten, rauchen, tanzen) Passiv kurulabilir. Bu öznesiz Passiv kurallar ve yasaklarda çok kullanılır: Hier darf nicht geraucht werden. Cümlenin başında başka bir öğe yoksa yer tutucu es gelir: Es darf nicht geraucht werden.
es yalnızca ilk yerde durur; başka bir öğe başa gelirse kaybolur: Am Sonntag darf nicht gearbeitet werden.
Den Kunden muss schnell geholfen werden.
Müşterilere hızlıca yardım edilmesi gerekiyor.
Dativ kalır, muss tekil.Am Sonntag darf nicht gearbeitet werden.
Pazar günü çalışılmasına izin verilmiyor.
Özne yok.Es darf hier nicht geparkt werden.
Buraya park edilmesi yasak.
es: yer tutucu5 · Präteritum: musste … werden
Geçmişi anlatırken sadece modal fiil Präteritum’a geçer; Partizip II + werden sonda aynen kalır: Das Dach musste repariert werden. Raporlarda ve yazılı anlatımda en sık bu biçim kullanılır.
Modal fiillerin Präteritum biçimleri: musste, konnte, durfte, sollte, wollte. Umlaut düşer: müssen → musste, können → konnte, dürfen → durfte.
Nach dem Sturm musste das Dach repariert werden.
Fırtınadan sonra çatının tamir edilmesi gerekti.
Die Veranstaltung konnte nicht verschoben werden.
Etkinlik ertelenemedi.
Früher durfte im Zug geraucht werden.
Eskiden trende sigara içilebiliyordu.
öznesiz Passiv6 · Perfekt ve Plusquamperfekt: hat … werden müssen
Perfekt’te yardımcı fiil haben’dir (sein değil!). Sona üç kelime gider: Partizip II + werden + modal fiilin mastarı: Das Auto hat repariert werden müssen. Modal fiil burada Partizip II (gemusst) değil, mastar (müssen) olarak kalır; buna çift mastar denir.
Plusquamperfekt’te hat yerine hatte gelir: Das Auto hatte repariert werden müssen.
Yan cümlede dikkat: Çekimli hat en sona gitmez, üç kelimelik grubun önüne geçer: …, weil das Auto hat repariert werden müssen. Bu yapı yazılı dilde kullanılır; konuşmada çoğu zaman Präteritum (musste … werden) tercih edilir.
Das Konzert hat abgesagt werden müssen.
Konserin iptal edilmesi gerekti.
hat + abgesagt werden müssenDie Daten hatten vorher geprüft werden müssen.
Verilerin önceden kontrol edilmesi gerekmişti.
PlusquamperfektEr sagt, dass das Konzert hat abgesagt werden müssen.
Konserin iptal edilmesi gerektiğini söylüyor.
Yan cümlede hat grubun önünde.7 · Gelecek ve gerçekleşmemiş geçmiş: wird … werden müssen · hätte … werden müssen
Futur I’de çekimli fiil wird olur; sona yine Partizip II + werden + modal fiil mastarı gelir: Die Brücke wird bald saniert werden müssen (“köprünün yakında onarılması gerekecek”).
Konjunktiv II ile geçmişte yapılması gereken ama yapılmayan şeyi anlatırsın: Das hätte früher gemacht werden müssen (“bunun daha önce yapılması gerekirdi”). Bu kalıp eleştiri ve pişmanlık bildirir; B2 yazılarında çok işe yarar.
können ve sollen ile de aynı kalıp kurulur: Der Unfall hätte verhindert werden können. Das hätte besser geplant werden sollen.
Die alte Brücke wird bald saniert werden müssen.
Eski köprünün yakında onarılması gerekecek.
Futur IDas Problem hätte früher erkannt werden müssen.
Sorunun daha önce fark edilmesi gerekirdi.
Gerçekleşmedi.Der Unfall hätte verhindert werden können.
Kaza önlenebilirdi.
8 · Hata kontrolü: Türk öğrencilerin sık yaptığı hatalar
Hata 1: werden’i çekmek. Das Formular muss ausgefüllt wird yanlıştır; çekimli fiil zaten muss, werden mastar kalır.
Hata 2: Sıralamayı karıştırmak. … muss werden ausgefüllt yanlıştır; önce Partizip II, sonra werden gelir: ausgefüllt werden.
Hata 3: Dativ’i özne yapmak. Die Kunden müssen geholfen werden yanlıştır; helfen Dativ alır: Den Kunden muss geholfen werden.
Hata 4: Perfekt’te sein veya gemusst kullanmak. Das Auto ist repariert werden müssen ve hat repariert werden gemusst yanlıştır; doğrusu hat repariert werden müssen.
Hata 5: Türkçedeki “-malı/-meli” eki yüzünden her cümlede müssen kullanmak. Kural bir izin ise dürfen, bir olasılıksa können seç.
Falsch: Die Tür muss geschlossen wird. → Richtig: Die Tür muss geschlossen werden.
Kapının kapatılması gerekiyor.
Falsch: Die Gäste müssen gedankt werden. → Richtig: Den Gästen muss gedankt werden.
Misafirlere teşekkür edilmesi gerekiyor.
danken + DativFalsch: Der Brief ist geschickt werden müssen. → Richtig: Der Brief hat geschickt werden müssen.
Mektubun gönderilmesi gerekti.
Kısa tekrar
- Şimdiki zaman: modal fiil (çekimli) + … + Partizip II + werden: Das muss gemacht werden.
- Aktif cümledeki Akkusativ nesne özne olur; işi yapan kişi von + Dativ, sebep durch + Akkusativ ile verilir.
- Dativ fiilleri ve nesnesiz fiillerde özne yoktur; modal fiil tekil kalır: Den Kunden muss geholfen werden.
- Präteritum: musste … gemacht werden. Perfekt: hat … gemacht werden müssen (çift mastar).
- Futur: wird … gemacht werden müssen. Gerçekleşmemiş geçmiş: hätte … gemacht werden müssen.
Kendini kontrol et: Den Teilnehmern ___ vorher eine E-Mail geschickt werden. (müssen, Präsens)
muss
Den Teilnehmern Dativ’dir ve özne değildir; cümlenin öznesi eine E-Mail (tekil). Modal fiil bu tekil özneye göre çekilir: muss.
Konuyu alıştırmalarla pekiştir
Örnekleri anladıysan kısa sorularla devam et. Yanlış yaptığında cevap açıklamasını okuyup bu anlatıma dönebilirsin.
Passiv mit Modalverben – müssen, können, dürfen ile edilgen alıştırmaları →Sık sorulan sorular
Neden werden çekilmiyor?
Bir Almanca cümlede yalnızca bir çekimli fiil olur. Modal fiil (muss, kann …) ikinci yerde çekildiği için werden mastar olarak sona gider. Partizip II + werden birlikte “yapılmak” anlamını taşır.
Geçmiş için Präteritum mu, Perfekt mi kullanmalıyım?
İkisi de doğrudur. Präteritum (musste … werden) daha kısa ve daha yaygındır; özellikle yazılı metinlerde onu tercih et. Perfekt (hat … werden müssen) üç mastarlı uzun bir gruba yol açar ve konuşmada daha az kullanılır.
von mu, durch mu?
İşi bilinçli yapan bir kişi veya kurum varsa genellikle von + Dativ: von der Polizei. İşi bir araç, olay veya sebep yapıyorsa durch + Akkusativ: durch den Regen, durch eine neue Software.
Benzer ve bağlantılı konular
Soru ve yorumlar
Konuda takıldığın yeri veya öğrenme deneyimini paylaşabilirsin. Yorumlar incelemeden sonra yayımlanır; e-posta adresin gösterilmez.
Öğrenci yorumları