Funktionsverbgefüge – eine Entscheidung treffen, zur Verfügung stehen
Resmî Almancada “karar vermek” için çoğu zaman entscheiden yerine eine Entscheidung treffen denir. Bu tür isim + fiil kalıplarına Funktionsverbgefüge denir: anlamı isim taşır, fiil yalnızca bir işlev görür. Mektuplarda, haberlerde ve B2 sınavlarında çok sık çıkarlar. Bu derste en sık kalıpları, aynı isimle değişen fiilleri, edatları, olumsuzluğu ve iki fiilin birden uyduğu durumları öğreneceğiz.
1 · Funktionsverbgefüge nedir?
Bir Funktionsverbgefüge bir isim (bazen edatla birlikte) ve bir fiilden oluşur: eine Frage stellen, Rücksicht nehmen, zur Verfügung stehen. Fiil kendi temel anlamını büyük ölçüde kaybeder: eine Frage stellen’de bir şey “koyulmaz”, sadece soru sorulur.
Anlamı isim taşır. Bu yüzden çoğu kalıbın yerine tek bir fiil kullanılabilir: eine Entscheidung treffen = entscheiden, einen Antrag stellen = beantragen, Kritik üben = kritisieren.
Türkçede de benzer yapılar vardır: “karar vermek, yardım etmek, soru sormak”. Ama hangi fiilin kullanılacağı iki dilde farklıdır: Türkçede karar “verilir”, Almancada “vurulur” (treffen). Bu yüzden her kalıbı bir bütün olarak öğren.
Wir müssen bald eine Entscheidung treffen.
Yakında bir karar vermemiz gerekiyor.
= entscheidenDarf ich Ihnen eine Frage stellen?
Size bir soru sorabilir miyim?
= fragenBitte nehmen Sie Rücksicht auf die Nachbarn.
Lütfen komşuları düşünün.
= berücksichtigen2 · En sık kullanılan fiiller
Birkaç fiil çok sayıda kalıpta tekrar eder: treffen, stellen, nehmen, bringen, kommen, finden, leisten, geben, ziehen. İsmi öğrenirken fiilini de hemen yanına yaz.
Tablodaki kalıplar B2’de en sık görülenlerdir. Sağ sütundaki tek fiil, kalıbın anlamını gösterir.
Dikkat: Kalıbın fiili değiştirilemez. eine Frage machen, einen Antrag machen veya eine Entscheidung machen Almancada doğru değildir.
| Fiil | Kalıp | Anlamı |
|---|---|---|
| treffen | eine Entscheidung / eine Vereinbarung treffen | entscheiden / vereinbaren |
| stellen | eine Frage / einen Antrag / eine Forderung stellen | fragen / beantragen / fordern |
| nehmen | Rücksicht / Stellung / Abschied nehmen | berücksichtigen / sich äußern / sich verabschieden |
| leisten | Hilfe / einen Beitrag / Widerstand leisten | helfen / beitragen / sich wehren |
| finden | Anwendung / Zustimmung / Beachtung finden | angewendet / zugestimmt / beachtet werden |
| ziehen | in Betracht ziehen | erwägen |
Die Firma leistet einen Beitrag zum Umweltschutz.
Şirket çevre korumaya katkıda bulunuyor.
= beitragenDer Plan fand große Zustimmung.
Plan büyük onay gördü.
finden: edilgen anlamWir ziehen einen Umzug in Betracht.
Taşınmayı düşünüyoruz.
= erwägen3 · Aynı isim, farklı fiil: stellen – stehen, bringen – kommen
Bazı isimler iki farklı fiille kullanılır ve anlam değişir. stellen, bringen ve setzen bir eylem bildirir; biri bir şeyi bir duruma getirir ve cümlede bir nesne vardır. stehen ve kommen ise bir durumu veya kendiliğinden olan bir değişimi anlatır; nesne yoktur.
Die Firma stellt den Mitarbeitern Laptops zur Verfügung (şirket bir şey yapıyor) – Die Laptops stehen zur Verfügung (bir durum). Die Kollegin bringt das Problem zur Sprache (o konuyu açıyor) – Das Problem kommt zur Sprache (konu konuşuluyor).
Kural basit: Cümlede bir Akkusativ nesne varsa stellen / bringen / setzen; yoksa stehen / kommen.
Der Chef setzt das Team unter Druck. – Das Team steht unter Druck.
Şef ekibe baskı yapıyor. – Ekip baskı altında.
nesne var / yokSie bringt ihren Dank zum Ausdruck. – Ihr Dank kommt zum Ausdruck.
Teşekkürünü ifade ediyor. – Teşekkürü belli oluyor.
Die Leiterin stellt den Vorschlag zur Diskussion. – Der Vorschlag steht zur Diskussion.
Yönetici öneriyi tartışmaya açıyor. – Öneri tartışılıyor.
4 · Edilgen anlam taşıyan kalıplar
Bazı kalıplar Passiv gibi anlaşılır, ama werden kullanılmaz: zur Diskussion stehen (tartışılmak), Anwendung finden (uygulanmak), Zustimmung finden (onay görmek), zur Sprache kommen (konuşulmak), zum Einsatz kommen (kullanılmak), in die Kritik geraten (eleştirilmek).
Bu kalıplar resmî metinlerde Passiv’in yerine kullanılır: Das Verfahren wird angewendet = Das Verfahren findet Anwendung.
Bu kalıplarla ayrıca werden ile Passiv kurma: Die Regel wird Anwendung gefunden yanlıştır.
Die neue Methode findet in vielen Kliniken Anwendung.
Yeni yöntem birçok klinikte uygulanıyor.
= wird angewendetBei dem Projekt kommen Roboter zum Einsatz.
Projede robotlar kullanılıyor.
= werden eingesetztDer Minister geriet in die Kritik.
Bakan eleştirilerin hedefi oldu.
= wurde kritisiert5 · Başlangıç, süreç ve son
Aynı isimle farklı fiiller bir sürecin aşamasını gösterir: in Gang kommen (başlamak) – in Gang sein (sürmek); in Kraft treten (yürürlüğe girmek) – in Kraft sein (yürürlükte olmak); zu Ende gehen (sona ermek).
seit veya schon seit gibi bir süre ifadesi varsa durum fiili (sein) gerekir: Das Gesetz ist seit Januar in Kraft. Belli bir başlangıç anı varsa başlangıç fiili: Das Gesetz tritt am 1. März in Kraft.
Bir süreci başlatan kişi varsa in Gang bringen / in Gang setzen, bitiren kişi varsa zum Abschluss bringen kullanılır.
Die Verhandlungen kommen nur langsam in Gang.
Görüşmeler ancak yavaş yavaş başlıyor.
başlangıçDas Gesetz ist seit zwei Jahren in Kraft.
Yasa iki yıldır yürürlükte.
durumWir wollen das Projekt bis Dezember zum Abschluss bringen.
Projeyi aralığa kadar tamamlamak istiyoruz.
son6 · Edat, artikel ve fiil sırası
Edatlı kalıplarda edat ve artikel sabittir: zur Verfügung (zu + der), zum Ausdruck (zu + dem), ins Gespräch (in + das). Bazı kalıplarda artikel hiç yoktur: in Frage, in Gang, in Kraft, zu Ende.
Ana cümlede çekimli fiil ikinci yerde, kalıbın isim veya edat bölümü sonda durur; ayrılabilen bir fiilin öneki gibi: Die Firma stellt den Kunden Ersatzwagen zur Verfügung.
Yan cümlede ve modal fiille fiil sona gider, isim bölümü hemen önünde kalır: …, dass der Vorschlag Zustimmung findet / Sie müssen den Antrag bis Freitag stellen.
Die Bibliothek stellt den Studierenden Laptops zur Verfügung.
Kütüphane öğrencilerin kullanımına dizüstü bilgisayar sunuyor.
zur Verfügung sondaIch hoffe, dass der Vorschlag Zustimmung findet.
Önerinin kabul görmesini umuyorum.
yan cümle: fiil sondaNach dem Vortrag kamen wir mit der Referentin ins Gespräch.
Konuşmadan sonra konuşmacıyla sohbete başladık.
ins = in + das7 · Olumsuzluk: kein mi, nicht mi?
İsim artikelsiz veya belirsiz artikelle kullanılıyorsa olumsuzu genellikle kein ile yapılır: keine Rücksicht nehmen, keine Auskunft geben, keine Entscheidung treffen.
Edatlı kalıplarda nicht kullanılır ve edatlı bölümün hemen önüne gelir: nicht in Frage kommen, nicht zur Verfügung stehen, nicht in Betracht ziehen.
nicht’i cümlenin sonuna koyma: Wir ziehen diese Möglichkeit in Betracht nicht yanlıştır; doğrusu … nicht in Betracht.
Er nimmt leider keine Rücksicht auf andere.
Ne yazık ki başkalarını hiç düşünmüyor.
keinDiese Lösung kommt für uns nicht in Frage.
Bu çözüm bizim için söz konusu değil.
nicht + edatlı bölümDer Raum steht heute nicht zur Verfügung.
Oda bugün kullanılamıyor.
8 · Karıştırılanlar ve sık hatalar
Anlamı farklı çiftler: in Frage stellen = şüphe etmek (bezweifeln), in Frage kommen = mümkün/uygun olmak. Bir şeyi sorgulayan kişi varsa stellen, bir seçenek uygunsa kommen.
İki fiilin de doğru olduğu kalıplar vardır: eine Entscheidung treffen / fällen, Maßnahmen treffen / ergreifen, Auskunft geben / erteilen, in Gang bringen / setzen, Stellung nehmen / beziehen. Alıştırmalarda bu durumlarda iki cevap da kabul edilir.
Türk öğrencilerin sık hataları: Türkçeden çeviri yapmak (eine Frage machen, eine Entscheidung geben); stellen ile stehen’i karıştırmak (Das Büro stellt nicht zur Verfügung); artikel hatası (zum Sprache); edilgen anlamlı kalıplarla ayrıca werden kullanmak (wird Anwendung gefunden).
Die Ministerin stellt die Zahlen in Frage. – Diese Lösung kommt nicht in Frage.
Bakan rakamlardan şüphe ediyor. – Bu çözüm söz konusu değil.
stellen ≠ kommenFalsch: Wir müssen eine Entscheidung machen. → Richtig: Wir müssen eine Entscheidung treffen.
Bir karar vermemiz gerekiyor.
Falsch: Am Wochenende stellt das Büro nicht zur Verfügung. → Richtig: Am Wochenende steht das Büro nicht zur Verfügung.
Hafta sonu ofis kullanılamıyor.
nesne yok → stehenKısa tekrar
- Funktionsverbgefüge = isim (+ edat) + işlev fiili; anlamı isim taşır: eine Entscheidung treffen = entscheiden.
- Kalıbı bütün olarak öğren; fiil değiştirilemez (eine Frage stellen, machen değil).
- Nesne varsa stellen / bringen / setzen, yoksa stehen / kommen: zur Verfügung stellen ↔ stehen.
- Bazı kalıplar edilgen anlam taşır: Anwendung finden, zur Diskussion stehen, zur Sprache kommen.
- Olumsuzluk: artikelsiz/belirsiz isimde kein, edatlı kalıpta nicht + edatlı bölüm.
Kendini kontrol et: Für Rückfragen ___ ich Ihnen gern zur Verfügung.
stehe
Cümlede nesne yok; bir durum anlatılıyor (yardıma hazırım) → zur Verfügung stehen. Özne ich → stehe. Nesne olsaydı stellen kullanılırdı: Ich stelle Ihnen die Unterlagen zur Verfügung.
Konuyu alıştırmalarla pekiştir
Örnekleri anladıysan kısa sorularla devam et. Yanlış yaptığında cevap açıklamasını okuyup bu anlatıma dönebilirsin.
Funktionsverbgefüge – eine Entscheidung treffen, zur Verfügung stehen alıştırmaları →Sık sorulan sorular
Funktionsverbgefüge yerine her zaman tek fiil kullanabilir miyim?
Çoğu zaman evet ve günlük konuşmada tek fiil daha doğaldır: entscheiden, fragen, kritisieren. Resmî yazılarda, haberlerde ve sınav metinlerinde ise Funktionsverbgefüge çok sık kullanılır. Ayrıca bazı kalıpların tam karşılığı olan tek bir fiil yoktur: in Kauf nehmen, zur Verfügung stehen.
Hangi fiilin hangi isimle gittiğini nasıl öğrenirim?
Kalıbı her zaman bütün olarak yaz ve tekrar et: eine Entscheidung treffen, nicht sadece Entscheidung. Fiillere göre gruplamak da işe yarar (treffen, stellen, nehmen …). Okurken bir kalıp gördüğünde not al; birkaç hafta içinde en sık kalıplar kendiliğinden yerleşir.
eine Entscheidung treffen mi, fällen mi?
İkisi de doğrudur. treffen her bağlamda kullanılır; fällen daha resmîdir (mahkeme, yönetim kararları). Maßnahmen treffen/ergreifen ve Auskunft geben/erteilen gibi başka çiftler de vardır. Emin değilsen en yaygın olanı (treffen, geben) kullan.
Benzer ve bağlantılı konular
Soru ve yorumlar
Konuda takıldığın yeri veya öğrenme deneyimini paylaşabilirsin. Yorumlar incelemeden sonra yayımlanır; e-posta adresin gösterilmez.
Öğrenci yorumları